
AY'IN YAPISI VE HAREKETLERİ
( THE CONSTITUATION OF MOON AND ITS MOVEMENTS )
Ay; yerkürenin tek doğal uydusudur.
Ay'da oksijen, su ve atmosfer yoktur. Bununla beraber Ay'da gece ve gündüz
sıcaklıklarının çok fazla olması nedeniyle hayat yoktur.
Ay çıplak gözle görülebilir. Ancak bir ışık kaynağı değildir. Yalnızca
güneşten aldığı ışınları yansıtır.
Yapısında dağlar, tepeler, ovalar, kraterler ve küller vardır. Kraterler
büyüklükleri değişen dairesel görünümündedirler. Ay toprağı kehribar
rengindedir ve içinde cam kürecikler bulunur. Bunların meteorların ay
yüzeyine düşmesiyle oluştukları sanılmaktadır. Toprağının yapısında yapılan
incelemelerde Demir (Fe), Nikel (Ni), gibi metallerle kalsiyum bulunduğu
ortaya konulmuştur. Ay'ın iç yapısı tam bilinmemekle beraber, dünya gibi
katmanlı olduğu sanılmaktadır.
Ay yeryüzüne 384000 km. uzaklıkta, yarıçapı 1738 km olan bir uydudur.
Dünyadan oldukça küçük olduğundan çekim kuvveti dünyanın çekim kuvvetinin
1/6 ' sı kadardır. Bu nedenle atmosferinin olmadığı anlaşılmıştır. Çünkü bu
çekim kuvveti atmosferi oluşturacak molekülleri bir arada tutmaya yetmez.
Ay, kendi çevresinde, Dünya çevresinde ve Dünya ile birlikte Güneş
çevresinde olmak üzere üç çeşit hareket yapar. Kendi ve Dünya çevresindeki
hareketinin ikisini de yaklaşık 29,5 günde tamamladığından yeryüzünden her
zaman bir yüzü gözlenir. Ayrıca her 29,5 günde bir kez gündüz, bir kez gece
olur. Yani bir gündüz veya bir gece süresi yaklaşık iki haftadır.
Ay'ın Dünya ile birlikte Güneş çevresindeki hareketi, 365 gün 6 saatte
tamamlanır.
Ay, yeryüzünden değişik şekilde gözlenir. Bunun nedeni dünya çevresindeki
dönüşüdür. Bu değişik şekillere Ay'ın evreleri denir.
Ay'ın gözleyemediğimiz evresine Yeni ay denir. Bu evrede güneş ışınları ayın
arkasında olduğundan ay karanlıktır. Ay'ın eğri kısmının sağa doğru olan
yarım daire biçimindeki evresine ilk dördün, tamamen aydınlık ve tepsi gibi
yuvarlak biçimindeki evresine Dolunay, eğri kısmının sola doğru olduğu yarım
daire biçimindeki evresine ise Son dördün denir. İki dolunay veya yeni ay
arasında geçen süre 29,5 gündür.
1. Yeni ay evresinde Ay görülmez.
2. Birinci (ilk) Dördün evresinde Ay, Güneş batarken gözlem yerine en
yüksek noktada bulunur.
3. Dolunay evresinde Ay, Güneş batarken doğuda gözlenir.
4. İkinci (son) Dördün evresinde Ay, Güneş doğarken gözlem yerine en yüksek
noktada bulunur.
|