
GELGİT OLAYI ( THE TIDES )
Bir günde, belirli saatlerde yeryüzündeki suların ardı ardına alçalma ve
yükselmesine Gelgit olayı denir. Gelgit olayının oluşması Ay'ın çekim
kuvvetidir. Bu çekim kuvveti; Ay Dünya çevresine dolanırken değisik
bölgeleri etkiler ve uzaklığa göre değişir. Ay dünyadan uzaklaşırsa çekim
kuvveti azalır, yakınlaştıkça çekim kuvveti artar. Gelgit olayı okyanusları
daha çok etkiler.
Ay yerküre etrafında dönerken yerkürenin bir yüzü Ay'a daima daha yakındır.
Bu durumda Ay'a yakın yerdeki sular ay tarafından kendine doğru çekilirler.
Bu arada kabaran suların arkasında bulunan boşlukları yanlardan gelen sular
doldurur. Böylece Dünya’nın Ay'a bakan yüzeyinde sular yükselirken, diğer
yerlerde alçalır. Bu yükselme ve alçalma birbirini devamlı izler.
Güneş'de gelgit olayına etki eder. Ay Dünya ile Güneş arasındayken bu etki
az; hepsi bir doğrultudayken çok olur.Gelgit olayı ilk ve ikinci dördün
evrelerinde en düşük, yeni ay ve dolunay devrelerinde en büyük değeri alır.
Bir yerde sular kabarırken ay o yer için gökyüzünün en yüksek noktasındadır.
Herhangi bir yerde gelgit olayı her gün aynı saatte olmaz. Bir önceki günden
50 dakika daha geç oluşur. Nedeni ise Dünya ile Ay'ın aynı yönde dönmesidir.
Gelgit olayındaki sürtünmelerden dolayı yerkürenin kendi etrafındaki dönme
hızı azalır. Böylece günler yavaş yavaş uzar.Gelgit olayındaki sürtünme
Dünya’nın dönme hızında yavaşlamaya neden olurken, Ay'ın da her yıl
Dünya’dan 12,7 cm uzaklaşmasına neden olur. |